#

Thema Avond ‘Macht van de Lobby’

24 Nov 2014

Sprekers: Marcel Halma, Arco Timmermans en Kees Verhoeven
Gespreksbegeleider: Sits Schreurs
Datum: 20- 10- 2014

Lobbyen, het blijft een dubieus onderwerp. De achterkamertjes van Den Haag en Brussel zouden overstromen met mannen en vrouwen in dure pakken die politici overhalen bepaald beleid wel of niet door te voeren. Hierbij zou geld nog moeite gespaard worden om deze politici over te halen. Maar klopt dit beeld wel met de werkelijkheid? Op maandag 20 oktober gingen de Jonge Democraten Utrecht in gesprek met verschillende sprekers die te maken hebben met lobbypraktijken. Marcel Halma is voorzitter van de belangenvereniging van
lobbyisten. Arco Timmermans is de enige hoogleraar public affairs in Nederland,die zich voornamelijk, maar niet uitsluitend, bezig houdt met het bestuderen van belangenbehartiging in Nederland en de Europese Unie. Kees Verhoeven is Tweede Kamerlid van D66 en zal als politicus zijn licht laten schijnen op de praktijk en ontvangende kant van lobbyen.

Marcel Halma steekt van wal met de vraag wie in de zaal allemaal politicus of politica zou willen worden. Twijfelend gaan enkele handen omhoog, waarop Halma vervolgt met de vraag of mensen ook lobbyist willen worden. Het blijft stil in de zaal. Halma stelt dat het niet opmerkelijk is, veel mensen die zich nu bezighouden met het behartigen van belangen in de politiek waren dit in eerste instantie niet van plan. Halma vervolgt door te vertellen over zijn vereniging, die 600 leden telt. De vereniging zet zich in voor public affairs en niet alleen lobbyen, wat Halma omschrijft als omgevingsmanagement? wanneer gebruik je welk onderwerp en wanneer. Lobbyen zit pas aan het einde van dit proces? soms wordt besloten dit niet te doen, soms wel. Het behartigen van belangen is iets wat iedereen doet, als je maar belangen te verdedigen hebt. Public affairs is omgevingsmanagement, wanneer gebruik je wel onderwerp wanneer. Lobbyen bevindt zich in toenemende mate ook bij decentrale overheden, nu deze steeds meer verantwoordelijkheden krijgen zoals in de zorg. Bovendien zitten bestuurders op lokaal niveau dichter op de burger en praktijk. Belangrijk bij public affairs is transparantie, aldus Halma. Het moet helder en inzichtelijk zijn hoe men tot de politieke besluitvorming is gekomen. Om die redenen moeten leden van Halma zijn vereniging ook een handvest ondertekenen waarin zij afstand nemen van ongure praktijken. Transparantie moet niet alleen bij de lobbyist vandaan komen, maar ook bij politici. In toenemende mate luisteren politici enkel naar hen die het eigen gelijk bewijzen, in plaats van
alle betrokkenen te horen. Procesmatig loopt Den Haag hierin achter, in vergelijking met Brussel. In Brussel hanteert men verschillende consultatie momenten waar in Den Haag vaak alleen achteraf wordt gekeken naar andere meningen. Dit moet en kan anders, vindt de lobbyist. Verschillende Kamerleden hebben geroepen om veranderingen, maar vaak blijft het bij woorden. Het gebrek aan transparantie en het nare smaakje dat het woord lobby met zich meedraagt, hangt samen met het gebrek aan kennis over het onderwerp. Mede daarom heeft de vereniging public affairs de leerstoel bij Universiteit Leiden in het leven geroepen waar Arco Timmermans op is gepromoveerd. Uit de zaal stelt iemand de vraag om andere universiteiten niet aan public affairs doen als onderzoeksgebied. Halma antwoord dat het een vakgebied in ontwikkeling is. Voorheen kwamen lobbyisten veelal uit bestuurskundige of communicatieve hoeken, maar in toenemende mate ontwikkelt zich het besef bij bedrijven dat belangenbehartiging een noodzaak is.

Kees Verhoeven is de tweede spreker op deze avond. Hij is een ervaringsdeskundige, zo stelt hij zelf. Niet alleen als politicus maar ook omdat hij voordat hij de politiek in ging werkzaam was bij MKB Amsterdam, in zekere zin dus ook een lobbyist. Verhoeven stelt dat hij bijna zes tot zeven gesprekken per week voert met verschillende lobbyisten. Het lobbyen komt in vele verschillende soorten en maten? sommige zijn effectief, andere niet. Soms zijn kiezen ze een agressieve benadering (Telecom providers), dan weer niet. Verhoeven ervaart de druk van lobbyisten wel als groot en aanwezig. Politici zijn volgens het Kamerlid uiteindelijk de eindverantwoordelijk over met wie zij in gesprek gaan. Hier dient de politiek transparant over te zijn. Het is van belang dat je als politicus een oor biedt aan zoveel mogelijk belangen, maar lobbyisten bestempelen een politicus vaak als dom wanneer zij niet luisteren. Dit is fout, kennis leidt niet altijd tot dezelfde mening, aldus Verhoeven.

Hoe effectief is lobbyen dan in Den Haag? Verhoeven stelt dat de belangenbehartigers het niet altijd even slim spelen. Vaak zijn ze te laat met contact opnemen of sturen zij een voorstel naar alle 150 Kamerleden in plaats van de verantwoordelijke per fractie. Anderen zijn blind voor wat de politicus te melden heeft wat leidt tot irritatie en sommige gevallen bijna stalking. Belangenbehartiging en politiek is geen eenrichtingsverkeer, aldus Verhoeven. Volgens het Kamerlid neemt een goede lobbyist het standpunt of ideologie van de partij die hij of zij benaderd mee in zijn argumentatie? dit maakt dat de ontvangende partij gevoeliger wordt voor de lobby, maar ook dat lobbyist bekend is met de achtergrond van de persoon die hij benaderd. Volgens Verhoeven moeten lobbyisten oog krijgen voor het feit dat politiek veel meer is dan ratio en cijfers. Politici hebben te maken met een achterban, emoties en partijstandpunten die ook gewicht hebben. Het draait dus niet alleen om waarheid en cijfers. De lobbyist moet zorgen dat hij op het juiste moment op de juiste plek is in het beleidsproces. Met de transparantie van dit beleidsproces is het in Nederland niet heel slecht. De positie van belangenbehartigers is voor Verhoeven vaak helder en hij maakt hier geen geheim van. De verhalen uit Brussel en Washington zijn vaak spookverhalen, hoewel Verhoeven de lobby van onder andere de tabaksindustrie of energiesector wel als machtig beschouwd.

Enkele vragen uit de zaal komen aan bod. Iemand vraagt of een Verhoeven er rekening mee houdt dat een lobbyist niet altijd zijn hele achterban vertegenwoordigd. Dat is altijd de praktijk, en een goede lobbyist is hier eerlijk over. In veel organisaties liggen de meningen in een 40% tot 60% verhouding, aldus Verhoeven. Het publiek benoemt het draaideurscenario waarbij een politicus na zijn politieke carrière aan de slag gaat bij bedrijven. Is het niet wenselijk dat politici zo ver mogelijk weg blijven bij het bedrijfsleven? Verhoeven is van mening dat dit wel meevalt, de aantrekkingskracht zit niet zo zeer in het ‘ons kent ons’ verhaal, maar schuilt in
de kennis over het politieke proces. Veel bedrijven en organisaties zijn niet bekend met hoe de politiek werkt en ervaren het dan ook lastig om hier aansluiting op te vinden.

Als derde spreker is Arco Timmermans aan de beurt. Timmermans is geen praktijkhoogleraar, maar de relatie praktijk en theorie is van groot belang. Timmermans is onder andere lid van raad van bestuur bij Pro Demos en zetelt nu dus op de leerstoel public affairs. Timmermans stelt de zaal gerust, in Nederland is de situatie niet zo erg als soms wordt geschetst. Evenals Halma onderschrijft Timmermans de noodzaak van het transparant houden van het beleidsproces. Het moet helder zijn naar welke belangen wordt geluisterd en welke vooral niet. De hoogleraar vindt het opmerkelijk dat er een grote hoeveelheid organisaties met belangen is die nog niet aan lobbyen doet. De hoogleraar omschrijft public affairs als een strijd over de hoeveelheid aandacht een onderwerp precies krijgt. Er zijn mensen die een onderwerp juist onder de aandacht willen brengen, waar anderen dat juist weer niet willen? ook dat is lobby. Nadat bepaalt is of het onder aandacht komt of niet, richt de strijd zich op welk belang de strijd wint en welke oplossing daarbij hoort. Het is in dit laatste stuk waar de politiek en daarmee dus ook lobbyisten actief zijn. In zijn onderzoek richt Timmermans zich voornamelijk op de
competenties die van belang zijn bij lobbyen en hoe je als politicus het beste om kan gaan met lobbyen. Een eerste vraag uit de zaal gaat over de onafhankelijkheid van Arco Timmermans, gezien zij stoel wordt gefinancierd door de vereniging van Marcel Halma. Halma ligt toe dat er een apart curatorium is dat toezicht houdt op de leerstoel en haar onafhankelijkheid. De vereniging houdt zich niet bezig met de agenda of inhoud ervan maar wil enkel onderzoek in het vakgebied bevorderen.

Iemand uit de zaal vraagt of lobbyisten niet opener moeten zijn over hun aanpak in het kader van transparantie. “Louis van Gaal en Guus Hiddink zijn ook niet open over opstelling.”, luidt het antwoord vanTimmermans. Tactiek en strategie zijn twee verschillende dingen. De meeste organisaties zijn vrij duidelijk op hun website over missies, strategiën of het doel van de oprichting. Doorgaand op de ethiek van lobbyen vraagt de zaal naar het handvest van de vereniging van public affairs. In hoeverre is dit nodig en effectief. Marcel Halma verklaart dat het geen loze letter is. Leden krijgen boetes of wordt lidmaatschap ontzegd bij overtreding. Als alle drie de sprekers melden dat invloed van lobbyisten wel meevalt in de Haagse (of Brusselse) politiek, hoe komt het dat er dan nog zo’n naar smaakje aan het woord kleeft? Halma stelt dat vooral ligt aan de diversiteit van lobbyen. Sinds de ontzuiling gebeurt het op alle vlakken (van lokaal tot internationaal) en is dus zichtbaarder. Men associeert dit nog altijd met machtige bedrijven die invloed uitoefen. Verhoeven vult aan? de lobby die mensen veelal zien, zijn de grote machtige lobby’s van de tabak, telecom en tabaksindustrie. Hier zit volgens het Kamerlid het grote geld en is in het verleden het spel niet altijd even netjes gespeeld. Timmermans stelt dat het opmerkelijk is dat er juist in deze sectoren weinig aandacht is voor het (lobbyende) tegengeluid, dat vaak ook actief is. De hoogleraar ziet in deze sectoren vaak een checks and balances systeem waarbij de partijen elkaar in stand houden en het veelal om aandacht en sympathie bij het publiek draait.

Tot slot vraagt iemand of het wel nodig is dat er lobbyisten zijn. We hebben immers volksvertegenwoordigers die de belangen van iedereen dienen te behartigen. Timmermans ligt toe? vaak is er bij politici sprake van een gebrek aan kennis op een specifiek onderwerp. Hier is voor lobbyisten de taak om hen te voorzien van kennis die nodig is voor breed gedragen beleid. Hier zit een verschil tussen Brussel en Den Haag. In Brussel is er volgens de hoogleraar veel sprake van beleid zonder politiek, waar veel ruimte is voor lobbyisten. In Den Haag is verhouding omgekeerd? veel politiek en weinig beleid en dus weinig ruimte voor belangenbehartiging. Volgens Timmermans is dat kwalijk, het is de taak van parlementariërs om breed geïnformeerd te zijn en de mening van alle burgers en instanties te horen. Een oplossing hiervoor kan een kennisorgaan zijn, ter ondersteuning van het parlement zoals de EU dat kent bij onder andere het Comité der Regio’s.

Categorie: Weblog